Timur Lenk Türk mü?
Timur Lenk, nam-ı diğer Aksak Timur.
Tarih derslerinde çoğumuzun ilk kez 1402 Ankara Savaşı ile tanıdığı Timur Lenk, Geç Ortaçağ’ın en kanlı meydan muharebelerinden birini Osmanlı Padişahı Yıldırım Beyazit ile vermişti. Ankara Savaşı sonunda yenilen ve Fetret devrine giren Osmanlı, yaklaşık 11 yıl boyunca büyük bir iktidar boşluğu yaşadı.
Peki Moğol imparatoru olarak bilinen Timur, aslında Türk olabilirmiydi? Timur Türk ise nasıl oluyor da dönemin en kudretli Türk devleti ile savaşa girebilmişti?
Timur’un Babası Muhammed Taragay‘ın bir Moğol aşireti olan Barlasların lideri olduğu biliniyor. Annesi ise kimi kaynaklara göre Türk… Aslına bakarsanız kesin olan Annesi’nin Moğol olmadığı. Zira Timur’un babası gibi annesi’de Moğol olsaydı “Han” ünvanını kullanabilecek iken, bu melezlik sonucu Timur, “Emir” ünvanını kullanmaktaydı. (Örneğin: Büyük Moğol hükümdarı Cengiz Han “Han” ünvanını kullanmaktaydı.)
Tüm bunların yanında Osmanlı’ya saldıran Timur’un Maveraünnehir Hâkimi Emir Hüseyin ile birlikte Doğu Türkistan Hükümdarı Tuğluk Timur‘a karşı mücadele verdiği de bilinmektedir. Bu durum, Timur’un Osmanlı’dan başka Türk devletlerine karşı da benzer siyaset izlediğini düşündürmekle beraber Timur’un Türk diline ve Türk-Fas geleneklerine olan ilgisi, (örneğin Timur İmparatorluğunun benimsediği Divan Teşkilatı) Timur - Türklük ilişkisi hakkında düşündürücü anektodlardandır.
Her ne kadar Osmanlı kaynakları veya Osmanlı tarihçileri‘nin bir kısmı Ankara Muharebesi‘nin etkisi ile Timur’dan kötü bahsediyor olsa da esasen Timur Lenk, Anadoluya girdiğinde Hristiyan Şovalyeleri’nin tümünü İzmir‘den uzaklaştırmış, su kanalları açarak toplumları tarıma yönlendirmiş ve büyük şehirleri ticaret yollarına bağlamıştır.
Şimdi gelelim Timur’un Osmanlı’ya saldırma nedenine…
Timur Lenk, Müslümanları haraca kesen, hacıları soyan Kara Yusuf‘un ailesi ile birlikte Osmanlı’dan iadesini veya öldürülmesini veya sınırdışı edilmesini bir mektup ile Yıldırım Beyazid‘ten talep etmiştir. Bu talepleri “emir buyurmak” olarak kabul eden Beyazid, yazdığı cevap mektubu’nda “Ey ihtiyar Köpek” diye hitap ettiği Timur‘dan, Osmanlı Padişahlarını Acem Padişahları ile karıştırmamasını, Osmanlı askerlerini de, ne Kıpçak ülkesi Tatarı gibi sıradan insanlar, ne de Hint toplulukları gibi başı boş, sere serpe avare kalabalıklar zannetmemesini söylemiştir. Bu mektuba cevap olarak Timur ise mektubunda şu cümleleri kullanmıştır:
“..pek çok Müslümanı rencide etmek,
han ve mallarını harab etmek uygun görülmemiştir. Bu sebeptendir ki, güzel
cevap vermeyi yüksek bir iş olarak bil, ülkeni harap etmekten kurtarmış
olursun. Bizimle anlaşma yoluna döner, özür dileyen bir ifade ile cevap
verirsen, aramızda dostluk ve sevgi olur. Böylece Frenk kâfirine fırsat vermemiş
olur, biz de, Sivas’tan çekilerek geri döneriz. Bizim niyetimiz ve meylimiz sizi
zayıf düşürerek meşgul etmek, böylece kefere dinine yardım etmek değildir….”
Uslubundan ve mektubundan anlaşılacağı gibi Timur, Türk ve Müslüman Osmanlı üzerinde hakimiyet kurmak isterken, Osmanlı’yı ve onu oluşturan milleti perişan etmek niyetinde değildi.
Ancak tabi ki bu sebepler Timur’un Türk olduğunu veya olmadığını ispat eder nitelikte değildir. Toplumun bazı kesimlerince iddia edilen Timur‘un “Türk” olma ihtimali, esasen İslam inancı ve Ümmet toplumunu benimsemiş bir hükümdarın kudretine duyulan saygı ve bu saygıyı kendi tarihi ile özdeşleştirmek isteği olarak düşünülebilir.
Son Not: 68 yaşında, 200 bin kişi ile Çin üzerine yürümeye hazırlanırken hayatını kaybeden Moğol Hükümdarı Timur, bizzati yönettiği hiçbir savaşı kaybetmedi.
Uyarı: Bu yazı’nın kaynak gösterilmeden kullanılması halinde yazar ve yazburaya.com’un yasal hakları saklıdır.
(***) Yazıda geçen Timur’un Yıldırım Beyazid ile mektuplaşmalarından yapılan alıntılar Konya Belediyesi Koyunoğlu Kütüphanesi nr. 13435′de kayıtlı olan el yazması Münşeât ve Mükâtabât-ı Sultâniye mecmuasından esinlenerek yapılmıştır.
serkan demişki 08 Kasım 09 00:22
Timur’un hiç savaş kaybetmemesi gerçekten olağanüstü….
BİLO demişki 03 Şubat 10 19:31
timur büyük ihtimalle moğoldu,müslüman moğoldu.o bölgede birde sadece müslüman türkler ve farslar vardı,müslüman türk lehçesi çağatayca konuşurdu farsça konouşurdu.timur anadoluyu kendi himayesine almak kendi islam imparatorluğunu kurmak istiyordu.torunu babürşahın hedefide türkistandı fakat bunu başaramadı.buna karşılık hindistanı feth etti ve diğer türk boylarından oluşan ordusuyla(saka kıpçak) babür imparatorluğunu kurdu.o sırada müslüman türklerde mohaç savaşıyla macaristanı feth etmişti.